Trong các bài trước, tôi từng gọi chuyện tuyển người sai thời điểm là "sai lầm tốn tiền nhất" của người làm affiliate TikTok. Hôm nay tôi muốn đi tiếp một bước: giả sử bạn đã đến đúng thời điểm cần tuyển — kênh chạy ổn, đơn về đều, một mình bạn không quay–dựng–đăng–trả lời kịp nữa — thì tuyển như thế nào để không đốt tiền?
Câu hỏi này vượt ra ngoài chuyên môn affiliate của tôi. Nên tôi đem nó đi hỏi một người bạn làm đúng nghề đó suốt hơn 10 năm.
Người đã trực tiếp tuyển hơn 500 con người
Phạm Thị Thùy An là cố vấn chiến lược nhân sự — chị tự gọi công việc của mình là "người vẽ chân dung nhân tài". Trước khi tư vấn cho hơn 100 chủ doanh nghiệp, chị đã đi qua những môi trường mà dân tuyển dụng nghe tên là hiểu độ khốc liệt:
- Ba năm ở Grab — kỳ lân công nghệ của Singapore — làm tuyển dụng đúng giai đoạn công ty phóng từ 70 lên hơn 500 người, có năm thăng chức hai lần, báo cáo trực tiếp cho Giám đốc Nhân sự.
- Làm headhunter cho công ty Singapore, tuyển đủ ngành từ bán lẻ, bệnh viện đến quảng cáo.
- Tự tay xây bộ máy cho một công ty top 5 bán trên sàn Amazon: từ giám đốc xuống nhân viên, 50 lên 150 người trong 5 tháng.
Cộng lại: mỗi năm 50–100 người, mười năm hơn 500 con người đã đi qua tay chị. Nếu tuyển dụng là một nghề có "số giờ bay", thì đây là loại phi công tôi muốn hỏi chuyện.
"Anh đang tuyển một con người, hay đang tuyển một lời cầu cứu?"
Điều đầu tiên chị An chỉ ra khiến tôi giật mình, vì nó mô tả chính xác cách phần lớn người làm affiliate đi tuyển người đầu tiên:
Chúng ta không tuyển khi nhìn thấy rõ mình cần ai. Chúng ta tuyển khi quá tải — nghĩa là tuyển trong trạng thái cầu cứu. Và người tuyển trong trạng thái cầu cứu sẽ nhận bất kỳ ai "có vẻ ổn", giao việc theo kiểu "em cứ làm đi rồi anh chỉ", rồi ba tuần sau thất vọng vì "nó không tự biết việc".
Phương pháp của chị An nằm gọn trong một động tác mà chị làm trước khi đăng bất kỳ dòng tin tuyển dụng nào: vẽ chân dung ứng viên. Không phải bản mô tả công việc chép trên mạng — mà là trả lời cho rõ: người này mỗi sáng mở máy lên làm việc gì đầu tiên? Kết quả nào đo được sau 30 ngày? Tính cách nào sống được với nhịp làm việc của mình? Chị kết hợp cả khả năng vẽ và nghề "đọc người" để phác họa chân dung đó thành hình hài cụ thể — để chủ doanh nghiệp thôi tuyển bằng cảm tính.
Áp vào team affiliate, bạn sẽ thấy ngay sự khác biệt. "Tuyển một bạn editor" là lời cầu cứu. Còn chân dung là: một bạn dựng được 3 video/ngày theo format có sẵn của kênh, đọc hiểu số liệu cơ bản để biết video nào cần nhân bản, chịu được nhịp sửa đi sửa lại, và không cần mình cầm tay sau tuần thứ hai. Hai tin tuyển dụng đó sẽ hút về hai loại người hoàn toàn khác nhau.
Người hiểu cảm giác "ôm hết việc" — vì chị từng ngồi cả hai ghế
Điều làm tôi tin chị An hơn cả bảng thành tích là chị không nói từ tháp ngà. Chị sinh ra ở vùng quê nghèo, bố mẹ làm nông, từ cấp 3 đã làm 5–6 việc để tự lo cho mình, tự ôn thi đỗ đại học nguyện vọng 1. Sau này cùng chồng khởi nghiệp công ty bao bì, chị mới nếm đúng cái cảm giác của khách hàng mình: giỏi chuyên môn nhưng ngồi ghế chủ thì ôm hết việc, muốn giao mà không biết giao cho ai.
Chị cũng là người sống với chữ "vượt rào cản" theo nghĩa đen: sau một lần gãy chân, chị tập lại từ đầu — ba tháng để về đích 21km, thêm bốn tháng để hoàn thành trọn vẹn một marathon 42km. Và chị vừa hoàn thành hai chứng chỉ coaching quốc tế ICF (ACC và PCC) — nghĩa là việc đồng hành với người khác, với chị, là một nghề có chuẩn mực chứ không phải sở thích tay ngang.
Thứ tự đúng vẫn là: hệ thống trước, con người sau
Để nhất quán với những gì tôi luôn nói trên blog này: đừng tuyển người để cứu một hệ thống chưa tồn tại. Khi quy trình của kênh còn nằm trong đầu bạn, người mới vào chỉ làm bạn mệt thêm. Nhưng khi kênh đã chạy ổn và bạn thật sự cần nhân bản sức lao động của mình — thì tuyển đúng người ngay từ lần đầu rẻ hơn rất nhiều so với tuyển nhanh rồi thay ba lần.
Với những bạn đọc của tôi đã đến giai đoạn đó — đặc biệt là các bạn đang biến kênh affiliate thành một doanh nghiệp nhỏ thật sự — tôi giới thiệu chị An như người đáng để bạn học hỏi trước khi đăng tin tuyển dụng đầu tiên.
👉 Tìm hiểu về chị và cách chị "vẽ chân dung nhân tài" tại: B-Star Leader — Phạm Thị Thùy An
👉 Trên trang của chị cũng có tài liệu về 7 kiểu nhân viên rất đáng đọc trước khi bạn phỏng vấn bất kỳ ai.
Còn câu hỏi "khi nào thì nên tuyển người đầu tiên" — bài viết về thứ tự scale trên blog này của tôi đã trả lời chi tiết, bạn đọc lại trước nhé.